Plakat teatralny / plakaty teatralne

Co to jest plakat teatralny, czym charakteryzują się plakaty teatralne?

Plakat teatralny podobnie jak każdy plakat - przekazuje jakąś treść. Plakaty teatralne podobnie, jak afisz pełnią funkcje reklamowo-informacyjną zapowiadającą nadchodzące wydarzenie lub działalność, która będzie miała miejsce w danym miejscu o określonym czasie. Niezależnie od formy, obranej metody i techniki, w plakacie teatralnym największą rolę odgrywa przekaz wizualny, to jego forma wynikająca z relacji kontekstu przedstawia odbiorcom informację na temat danego wydarzenia. Zawartość tekstu w plakacie teatralnym ograniczona jest do niezbędnego minimum - to całokształt - gra słów, kompozycja, obraz i relacja między jego składowymi niesie przesłanie, zdradza tytuł.

 

Bazując na powszechnych definicjach, plakaty teatralne można określić jako jednoarkuszowe ogłoszenia o wydarzeniu kulturalnym/teatralnym, takim jak premiera lub festiwal, którego umieszczenie w przestrzeni publicznej ma zachęcić odbiorców do uczestnictwa. Obecnie plakat teatralny drukowany jest na dużym formacie, przeważnie jest format B1 (100 x 70 cm).

 

Kiedy pojawił się plakat teatralny?

 

Pierwszy plakat teatralny albo raczej formy zapowiedzi wydarzeń związanych z działalnością teatralną / afiszy stosowano w starożytności, w kolebce teatru, w starożytnej Grecji, a następnie w starożytnym Rzymie.

 

Następną formą, ogłoszeń teatralnych, znanych dziś jako plakaty teatralne stosowano w XVI w. w Hiszpanii. Augustin de Rojas zaczął ręcznie rysować anonse zbliżających się przedstawień - były to rysunki węglem na białych arkuszach. Do początków XIX w. w Europie przyciągano publiczność, za pomocą rysunków, które przedstawiały charakterystyczne dla danego przedstawienia sceny. Wraz z rozwojem i doskonaleniem technik graficznych i drukarskich, takich jak litografii i chromolitografia – w latach 70-ych, XVIII wieku - zaczął pojawiać się artystyczny plakat teatralny. Mistrzem w tej dziedzinie był Henri de Toulouse-Lautrec.

 

Plakaty teatralne w Polsce

 

W Polsce pierwszy znany plakat teatralny wydrukowano z okazji otwarcia po przebudowie Teatru Wielkiego (1891) – przedstawiał kompozycję portretów aktorów autorstwa Ludwika Nawojewskiego. Jednak za pierwszy nowoczesny artystyczny plakat teatralny uznaje się zapowiedź odczytu Stanisława Przybyszewskiego połączonego z przedstawieniem Wnętrza Maurice’a Maeterlincka w Teatrze Miejskim w Krakowie, zaprojektowaną przez Stanisława Wyspiańskiego (1898).

 

Mimo rozwoju grafiki użytkowej i reklamy, do połowy XX w. plakaty teatralne drukowano sporadycznie, projektowali je m.in. Karol Frycz dla Teatru pod Marchołtem „Figliki” w Krakowie (1914), Andrzej Pronaszko (premiera Achilleis Wyspiańskiego w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Warszawie 1925 – jeden z niewielu przykładów Art Deco). Do poszukiwań awangardowych należy studium plakatowe Mieczysława Szczuki – projekt reklamy Hamleta (1925), przykład abstrakcyjno-aluzyjnego i niemal fakturowego ukazania dramatu Williama Shakespeare’a.

 

Rozwój plakatu teatralnego nastąpił wraz z rozkwitem tzw. „polskiej szkoły plakatu” (określenie krytyków światowych), która odnosiła sukcesy dzięki możliwości swobodnej interpretacji dramatu i wprowadzeniu do języka plakatu skrótu myślowego, symbolu i metafory. Po 1956 artyści teatru, a wraz z nimi plastycy, mogli przemówić własnym głosem, wyrażając w formie artystycznej skomplikowane nieraz treści i problemy.

 

Szczytowy okres rozwoju polskiego plakatu teatralnego przypada na lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte XX w., kiedy tworzyli wybitni artyści plastycy, dziś uważani za klasyków: Henryk Tomaszewski, Józef Mroszczak, Jan Lenica, Jan Młodożeniec, Roman Cieślewicz, Waldemar Świerzy, Franciszek Starowieyski. Język plakatu teatralnego rozwijali przez następne dwie dekady także m.in.: Andrzej Pągowski, Jan Jaromir Aleksiun, Eugeniusz Get-Stankiewicz, Tomasz Bogusławski, Wiktor Sadowski, Wiesław Wałkuski, Maciej Buszewicz. Nowe techniki – multimedia, Internet – wypierają w ostatnich latach artystyczną formę reklamy teatralnej.

 

Powstawanie plakatu teatralnego do premiery wydarzenia kulturalnego - spektaklu wymaga od artysty zaznajomienia się z daną sztuką. Wymaga to czasu i dokładnego poznania historii, lektury utworu, nieraz kontaktu-rozmowy z twórcami i odtwórcami celem poznania założeń interpretacji, bywa też, ze proces powstawania obu dzieł jest równoległy. 

 

Plakat teatralny we współczesnym świecie

 

Historia reklamy i promocji wydarzeń teatralnych sięga daleko,  jej  początki można określać na czasy starożytne. Wraz z rozwojem kultury i pojawieniem się nowych form graficznych i technologicznych - drukarskich, plakat teatralny dynamicznie ewoluował i rozwijał, aż do współczesności. Obecnie plakat teatralny wspierany jest przez wirtualne narzędzia przekazu informacji - powszechny internet. Współcześnie plakaty teatralne najczęściej spotkać można w gablotach, na tablicach ogłoszeniowych przy obiektach powiązanych z tymi wydarzeniami. Plakaty teatralne spotkać można też w bardziej powszechnych miejscach, takich jak przystankach komunikacji publicznej. Ogłoszenia teatralne - plakaty drukuje się najczęściej na wcześniej wspomnianym formacie B-1 (70 x 100 centymetrów). Z czasem i rozwojem technologii komputerowej, reklama i prosta forma komunikacji się zmienia, zmienia się standard - tak samo dzieje się z plakatem teatralnym.

 

 

Plakaty teatralne w zbiorach V-ART Virtual Gallery

 

Na wystawach wirtualnej galerii V-ART nie zabrakło plakatów teatralnych / o tematyce teatru. Przykłady prac artystów związanych z tym zagadnieniem w galerii poniżej:

V-ART Virtual Gallery exhibition